<?xml version="1.0" encoding="utf8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/tipitaka-latn.xsl"?>
<TEI xml:lang="pi-Latn">
<teiHeader></teiHeader>
<text>
<front></front>
<body>

<p rend="chapter">22. Bāvīsatimo paricchedo</p>

<p rend="subhead">Ñāṇadassanavisuddhiniddesavaṇṇanā</p>

<p rend="bodytext" n="1319-21"><hi rend="paranum">1319-21</hi><hi rend="dot">.</hi> Idāni <pb ed="V" n="2.0257" /> ñāṇadassanavisuddhiyā niddese anuppatte sā yassa ñāṇassa anantaraṃ uppajjati, taṃ tāva dassento <hi rend="bold">‘‘ito para’’</hi>ntiādimāha. <hi rend="bold">Ito para</hi>nti ito anulomañāṇato upari. <hi rend="bold">Āvajjaniyaṭhānattā</hi>ti āvajjanakiccaṃ karontaṃ kiriyamanodhātu viya maggassa āvajjanaṭṭhāne ṭhitattā abbohārikameva ubhayavisuddhilakkhaṇābhāvato. Kiñcāpi evaṃ, tathāpi vuṭṭhānagāminivipassanāya pariyosānattā vipassanāpakkhiyamevāti āha <hi rend="bold">‘‘vipassanāya sotasmiṃ, patitattā vipassanā’’</hi>ti. Etenassa paṭipadāñāṇadassanavisuddhibhajanaṃ dasseti.</p>

<p rend="bodytext" n="1322"><hi rend="paranum">1322</hi><hi rend="dot">.</hi> Puthujjanesu <pb ed="M" n="2.0346" /> bhavaṃ pothujjanikaṃ, tadeva gottaṃ ariyehi asammissā puthujjanasamaññāti <hi rend="bold">pothujjanikagottaṃ</hi>. Ekavaṃsajānañhi samānā samaññā ‘‘gotta’’nti vuccati, gaṃ tāyati buddhiṃ, abhidhānañca ekaṃsikavisayatāya rakkhatīti katvā. <hi rend="bold">Vā</hi>-saddo vakkhamānatthavikappane. Abhibhuyya pavattito gotrabhūti sambandho. <hi rend="bold">Gottaṃ vuccati nibbānaṃ</hi> ‘‘ariyo’’ti buddhiyā, abhidhānassa ca tāyanato pavattanatoti adhippāyo. <hi rend="bold">Tato bhavatī</hi>ti tato gottato ārammaṇapaccayato bhavati. <hi rend="bold">Iti</hi>-saddo cettha hetuttho daṭṭhabbo. Tena yasmā tato bhavati, tasmā gotrabhūti attho.</p>

<p rend="bodytext" n="1323-5"><hi rend="paranum">1323-5</hi><hi rend="dot">.</hi> Ñāṇadassanavisuddhi eva <hi rend="bold">ñāṇadassanasuddhikaṃ</hi>. Taṃ sampādetuṃ panicchatā tena bhikkhunā yaṃ aññaṃ kiñcipi kātabbaṃ, taṃ natthīti sambandho. Kasmā natthīti ce āha <hi rend="bold">‘‘yaṃ hī’’</hi>tiādi. <hi rend="bold">‘‘Katamevā’’</hi>ti vutte ‘‘katha’’nti anuyogassa upaṭṭhitattā <hi rend="bold">‘‘anulomāvasānaṃ hī’’</hi>tiādinā taṃ samattheti.</p>

<p rend="bodytext" n="1326-7"><hi rend="paranum">1326-7</hi><hi rend="dot">.</hi> Evaṃ uppannaanulomañāṇassa panassa etehi tīhipi anulomañāṇehi attano balānurūpena thūlathūle saccapaṭicchādakatamamhi antaradhāpite sabbasaṅkhāragate cittaṃ na pakkhandati <pb ed="V" n="2.0258" />, na laggati, padumapalāsato udakaṃ viya patikuṭati pativaṭṭati, sabbaṃ nimittārammaṇampi sabbaṃ pavattārammaṇampi palibodhato upaṭṭhāti, athassa sabbasmiṃ nimittappavattārammaṇe palibodhato upaṭṭhite dutiyassa vā tatiyassa vā anulomañāṇassa anantaraṃ gotrabhuñāṇaṃ uppajjati. Tenāha <hi rend="bold">‘‘tassā’’</hi>tiādi. <hi rend="bold">Paṭhamāvajjanañceva paṭhamābhogatāpi cā</hi>ti paṭhamāvajjanaṃ paṭhamābhogabhūtaṃ. Sakatthe hi ayaṃ tā-paccayoti. Tattha āvajjanaṃ cittasantānassa pariṇāmanavasena, ābhogo attano ābhujanavasena daṭṭhabbo.</p>

<p rend="bodytext" n="1328-33"><hi rend="paranum">1328-33</hi><hi rend="dot">.</hi><hi rend="bold">Anantarādīhī</hi>ti <pb ed="M" n="2.0347" /> anantarasamanantaraāsevanaupanissayanatthivigatavasena chahi paccayehi. <hi rend="bold">Muddha</hi>nti muddhabhūtaṃ. Ekantikatāya ekavārameva ca uppajjanato punarāvattābhāvena pana <hi rend="bold">anāvattaṃ. Anāvajjanampi cā</hi>ti anāvajjanampisamānaṃ. <hi rend="bold">Saññaṃ datvā viyā</hi>ti ‘‘evaṃ uppajjāhī’’ti saññaṃ datvā viya. <hi rend="bold">Anibbiddhapubba</hi>nti apadālitapubbaṃ. <hi rend="bold">Viddhaṃsentovā</hi>ti vināsento eva. <hi rend="bold">Jāyatī</hi>ti nibbattati. Ettha ca imaṃ upamaṃ āharanti – eko kira issāso aṭṭhausabhamatte padese phalakasataṃ ṭhapāpetvā vatthena mukhaṃ veṭhetvā saraṃ sannayhitvā cakkayante aṭṭhāsi, añño puriso cakkayantaṃ āvijjhitvā yadā issāsassa phalakaṃ abhimukhaṃ hoti, tadā tattha daṇḍakena saññaṃ deti. Issāso daṇḍakasaññaṃ amuñcitvāva saraṃ khipitvā phalakasatanibbijjhati. Tattha daṇḍakasaññaṃ dento viya gotrabhuñāṇaṃ, issāso viya maggañāṇaṃ, daṇḍakasaññaṃ amuñcitvāva phalakasataṃ nibbijjhanaṃ viya maggañāṇassa gotrabhuñāṇena dinnasaññaṃ amuñcitvāva nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā anibbiddhapubbānaṃ apadālitapubbānaṃ lobhadosamohakkhandhānaṃ nibbijjhananti.</p>

<p rend="bodytext" n="1335-8"><hi rend="paranum">1335-8</hi><hi rend="dot">.</hi><hi rend="bold">Anāmatagga…pe… mahodadhi</hi>nti aṭṭhamabhavato paṭṭhāya nibbattakaṃ aññātakoṭiṃ saṃsāravaṭṭadukkhamahāsamuddaṃ. Pāṇātipātādipañcaverāni ceva pañcavīsati mahābhayāni cāti <hi rend="bold">sabbaverabhayāni. Anekepi ānisaṃse</hi>ti ratanattaye niviṭṭhasaddhādike ānisaṃse. <hi rend="bold">Ādimaggenā</hi>ti sotāpattimaggasaṅkhātena paṭhamamaggena. Paṭhamamaggañāṇavaṇṇanā.</p>

<p rend="bodytext" n="1339"><hi rend="paranum">1339</hi><hi rend="dot">.</hi><hi rend="bold">Tassevānantara</hi>nti tassa anantaraṃyeva. <hi rend="bold">Dvepi tīṇi vā</hi>ti nātitikkhapaññassa dve, tikkhapaññassa tīṇi phalacittāni.</p>

<p rend="bodytext" n="1340-3"><hi rend="paranum">1340-3</hi><hi rend="dot">.</hi><hi rend="bold">‘‘Ajānitvā</hi><pb ed="M" n="2.0348" /><pb ed="V" n="2.0259" /><hi rend="bold">vadanti te’’</hi>ti vatvā tattha kāraṇaṃ dassetuṃ <hi rend="bold">‘‘ekassā’’</hi>tiādi vuttaṃ. <hi rend="bold">Pañcamaṃ maggacitta</hi>nti imināva chaṭṭhassa abhāvadīpanena ‘‘ekaṃ phalacitta’’nti vadato godattattherassa vādopi paṭikkhitto.</p>

<p rend="bodytext" n="1344"><hi rend="paranum">1344</hi><hi rend="dot">.</hi><hi rend="bold">‘‘Ettāvatā’’</hi>ti paṭhamamaggassa uppattianantaraṃ phalassa uppattimattena. <hi rend="bold">Sotāpannoti vuccatī</hi>ti sotāpanno nāma dutiyo ariyapuggaloti vuccati. So devarajjacakkavattirajjādipamādaṭṭhānaṃ āgamma bhusaṃ pamattopi hutvā kāmasugatiyaṃ sattakkhattumeva sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantakaraṇasamattho hoti. Yathāha –</p>

<p rend="gatha1">‘‘Kiñcāpi te honti bhusaṃ pamattā,</p>

<p rend="gathalast">Na te bhavaṃ aṭṭhamamādiyantī’’ti. (khu. pā. 6.9; su. ni. 232; netti. 115);</p>

<p rend="bodytext">Rūpārūpalokesu pana na tathā niyamoti ācariyā.</p>

<p rend="bodytext" n="1347"><hi rend="paranum">1347</hi><hi rend="dot">.</hi><hi rend="bold">Phalādīna</hi>nti <hi rend="bold">ādi</hi>-saddena pahīnakilesādike saṅgaṇhāti. Tathā ca ‘‘iminā vatāhaṃ maggena āgato’’ti paṭhamaṃ maggaṃ paccavekkhati, tato ‘‘ayaṃ me ānisaṃso laddho’’ti phalaṃ paccavekkhati, tato ‘‘ime nāma me kilesā pahīnā’’ti pahīnakilese paccavekkhati, tato ‘‘ime nāma me kilesā avasiṭṭhā’’ti uparimaggattayavajjhe kilese paccavekkhati, avasāne ‘‘ayaṃ me dhammo ārammaṇato paṭividdho’’ti amataṃ nibbānaṃ paccavekkhati. Iti sotāpannassa pañca paccavekkhaṇañāṇāni honti. Yathā ca sotāpannassa, evaṃ sakadāgāmianāgāmīnampi. Arahato pana avasiṭṭhakilesapaccavekkhaṇaṃ nāma natthi. Evaṃ sabbānipi ekūnavīsati paccavekkhaṇañāṇāni. Tenāha <hi rend="bold">‘‘paccavekkhaṇañāṇāni, bhavantekūnavīsatī’’</hi>ti.</p>

<p rend="bodytext" n="1348-50"><hi rend="paranum">1348-50</hi><hi rend="dot">.</hi> Yāsaṃ <pb ed="M" n="2.0349" /> paccavekkhaṇavasena imāni ñāṇāni pavattanti, tā dassetuṃ <hi rend="bold">‘‘maggo phalañcā’’</hi>tiādimāha. Ukkaṭṭhaparicchedoyeva ceso. Pahīnāvasiṭṭhakilesapaccavekkhaṇañhi sekhānampi hoti vā na vā. Na hi sabbeva tattha samatthā honti. Teneva hi mahānāmo <pb ed="V" n="2.0260" /> bhagavantaṃ pucchi ‘‘ko su nāma me dhammo ajjhattaṃ appahīno, yena me ekadā lobhadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhantī’’tiādi (ma. ni. 1.175). <hi rend="bold">Yogamārabhate</hi>ti tasmiṃyeva vā āsane nisinno, aparena vā samayena kāmarāgabyāpādānaṃ tanubhāvakarāya sakadāgāmimaggasaṅkhātāya <hi rend="bold">dutiyāya bhūmiyā</hi> adhigamatthāya vipassanāyogaṃ karoti, dutiyabhāvo cassa desanāvasena, uppattivasena ca veditabbo. Sampayuttānaṃ pana nissayabhāvena te dhammā bhavanti etthāti <hi rend="bold">bhūmi,</hi> yasmā vā samānepi lokuttarabhāve sayampi bhavati, na nibbānaṃ viya apātubhūtaṃ, tasmāpi <hi rend="bold">‘‘bhūmī’’</hi>ti vuccati. <hi rend="bold">Ñāṇena parimajjatī</hi>ti tena tenākārena indriyānaṃ tikkhatarataṃ sampādetvā, balabojjhaṅgānañca paṭutarabhāvaṃ sādhetvā lakkhaṇattayaṃ tīraṇavasena parimajjati.</p>

<p rend="bodytext" n="1351-2"><hi rend="paranum">1351-2</hi><hi rend="dot">.</hi> Tattha aparāparaṃ ñāṇaṃ cārento parivatteti. Tenāha <hi rend="bold">‘‘vipassanāvīthiṃ ogāhatī’’</hi>ti. <hi rend="bold">Heṭṭhā vuttanayenā</hi>ti udayabbayañāṇādīnaṃ uppādane vuttanayeneva. <hi rend="bold">Gotrabhussa anantara</hi>nti ettha gotrabhu viya gotrabhu. Paṭhamamaggapurecārikañāṇañhi puthujjanagottābhibhavanato, ariyagottabhavanato ca nippariyāyato ‘‘gotrabhū’’ti vuccati, idaṃ pana taṃsadisatāya pariyāyato gotrabhu. Ekaccasaṃkilesavisuddhiyā, pana accantavisuddhiyā ārammaṇakaraṇato ca ‘‘vodāna’’nti vuccati. Tenāha <hi rend="bold">paṭṭhāne</hi> ‘‘anulomaṃ vodānassa anantarapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.1.417). Yasmā <pb ed="M" n="2.0350" /> pana <hi rend="bold">paṭisambhidāmagge</hi> ‘‘uppādādiabhibhavanaṭṭhaṃ upādāya aṭṭha gotrabhudhammā samādhivasena uppajjanti, dasa gotrabhudhammā vipassanāvasena uppajjantī’’tiādīsu (paṭi. ma. 1.60) gotrabhunāmavaseneva āgataṃ, tasmā idhāpi ‘‘gotrabhussa anantara’’nti vuttaṃ gottasaṅkhātanibbānato bhūtanti katvā. Dutiyamaggañāṇavaṇṇanā.</p>

<p rend="bodytext" n="1355-7"><hi rend="paranum">1355-7</hi><hi rend="dot">.</hi><hi rend="bold">Ya</hi>nti yasmā. <hi rend="bold">Sakidevā</hi>ti ekavārameva. <hi rend="bold">Imaṃ lokaṃ āgantvā</hi>ti iminā pañcasu sakadāgāmīsu cattāro vajjetvā ekova gahito. Ekacco hi idha sakadāgāmiphalaṃ patvā idheva parinibbāyati, ekacco idha patvā devaloke parinibbāyati, ekacco devaloke patvā tattheva parinibbāyati, ekacco devaloke patvā idhūpapajjitvā parinibbāyatīti ime cattāropi idha na gahitā. Yo pana idha patvā devaloke yāvatāyukaṃ vasitvā idhūpapajjitvā parinibbāyati, ayamekova idha gahitoti. <hi rend="bold">Antakaro bhave</hi>ti dukkhassantakaro bhaveyya, bhave vā antakaro bhavassa antakaroti attho. Tatiyāya bhūmiyā pattiyāti sambandho. <hi rend="bold">Byāpādakāmarāgānaṃ</hi><pb ed="V" n="2.0261" /><hi rend="bold">pahānāyā</hi>ti tesaṃyeva sakadāgāmimaggena tanukarānaṃ saṃyojanānaṃ niravasesappahānāya. Tatiyamaggañāṇavaṇṇanā.</p>

<p rend="bodytext" n="1363-7"><hi rend="paranum">1363-7</hi><hi rend="dot">.</hi> Paṭisandhivasena kāmabhavassa anāgamanato <hi rend="bold">anāgāmī</hi>. Tenāha <hi rend="bold">‘‘tattheva parinibbāyī’’</hi>ti. <hi rend="bold">Tatthevā</hi>ti suddhāvāse vā aññattha vā yattha uppanno, tattheva parinibbāyi. <hi rend="bold">Anāvattisabhāvo</hi>ti tasmā lokā idha paṭisandhiggahaṇavasena imaṃ lokaṃ punarāgamanābhāvato anāvattanasabhāvo, buddhadassanatheradassanadhammassavanānaṃ panatthāya āgamanaṃ hotiyeva. <hi rend="bold">Rūparāgādipahānāyā</hi>ti <pb ed="M" n="2.0351" /> rūparāgaarūparāgamānauddhaccaavijjāsaṅkhātānaṃ pañcannaṃ uddhambhāgiyasaṃyojanānaṃ niravasesappahānāya. <hi rend="bold">Viddhaṃsāyā</hi>ti vināsāya. Catutthamaggañāṇavaṇṇanā.</p>

<p rend="bodytext" n="1371-4"><hi rend="paranum">1371-4</hi><hi rend="dot">.</hi><hi rend="bold">Mahākhīṇāsavo</hi>ti mahānubhāvato nibaddhapūjāvacanametaṃ, na upādāyavacanaṃ ‘‘yathā mahāmoggallāno’’ti. Na hi cūḷakhīṇāsavo nāma atthi. Anuppatto sadattho sakattho, pūjattho vā etenāti <hi rend="bold">anuppattasadattho,</hi> sadatthoti ca arahattaṃ veditabbaṃ. Tañhi attupanibandhanaṭṭhena, attānaṃ avijahanaṭṭhena, attano paramatthaṭṭhena ca attano atthattā ‘‘sadattho’’ti vuccati. Khīṇāni dasapi bhavasaṃyojanāni etassāti <hi rend="bold">khīṇasaṃyojano</hi>. Dakkhiṇaṃ arahatīti <hi rend="bold">dakkhiṇeyyo</hi>. <hi rend="bold">Catassopī</hi>ti sotāpattimaggo sakadāgāmimaggo anāgāmimaggo arahattamaggoti catassopi. <hi rend="bold">Visuddhikāmenā</hi>ti attano visuddhiṃ icchantena. Tapoyeva dhanamassāti <hi rend="bold">tapodhano,</hi> tena.</p>

<p rend="centre">Iti abhidhammatthavikāsiniyā nāma</p>

<p rend="centre">Abhidhammāvatārasaṃvaṇṇanāya</p>

<p rend="centre">Ñāṇadassanavisuddhiniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
</body>
<back></back>
</text>
</TEI>
